วันไหว้บ๊ะจ่าง ไม่ใช่แค่วันกินบ๊ะจ่าง
“วันไหว้บ๊ะจ่าง” ที่คนไทยเชื้อสายจีนคุ้นเคยกัน ในจีนเรียกว่า เทศกาลตวนอู่ หรือ 端午节 ตรงกับวัน 5 ค่ำ เดือน 5 ตามปฏิทินจีน
วันนี้ไม่ได้มีแค่เรื่องบ๊ะจ่าง แต่เป็นเทศกาลเก่าแก่ของจีนที่รวมเรื่องการรำลึกถึงบุคคลสำคัญ การไหว้บรรพบุรุษ การป้องกันโรคภัยในฤดูร้อน และธรรมเนียมพื้นบ้านเอาไว้ด้วย
พูดง่ายๆ คือ บ๊ะจ่างหนึ่งลูก ไม่ได้ห่อแค่ข้าวเหนียวกับไส้ข้างใน แต่ยังห่อประวัติศาสตร์ ความเชื่อ และวิถีชีวิตของคนจีนโบราณเอาไว้ด้วยนะ
ที่มาที่น่าสนใจ คือเรื่องชวีหยวน
ชวีหยวน กวีและขุนนางแห่งรัฐฉู่ ผู้เป็นสัญลักษณ์ของความซื่อสัตย์และความรักบ้านเมือง
ตำนานเล่าว่า หลังชวีหยวนเสียชีวิตที่แม่น้ำมี่หลัว ชาวบ้านพายเรือออกไปค้นหา และโยนข้าวลงน้ำเพื่อรำลึกถึงท่าน ต่อมาจึงเชื่อมโยงกับธรรมเนียม แข่งเรือมังกร และ กินบ๊ะจ่าง ในวันตวนอู่
แต่ในประวัติศาสตร์เทศกาลนี้ไม่ได้มีที่มาแค่เรื่องชวีหยวนเรื่องเดียว แหล่งข้อมูลจีนระบุว่า เทศการตวนอู่มีหลายที่มา ทั้งการรำลึกถึงชวีหยวน อู่จื่อสวี ธรรมเนียมขับไล่สิ่งไม่ดี การป้องกันโรคภัย และความเชื่อพื้นบ้านในเดือนห้า
ทำไมต้องเดือนห้า
วันตวนอู่ตรงกับเดือนห้าตามปฏิทินจีน ซึ่งเป็นช่วงเข้าสู่ฤดูร้อน อากาศร้อนขึ้น ความชื้นมากขึ้น โรคภัย แมลง และสัตว์มีพิษต่างๆ มีโอกาสเพิ่มขึ้น คนจีนโบราณจึงมีธรรมเนียมเพื่อป้องกันสิ่งไม่ดี เช่น แขวนอ้ายเฉ่า แขวนชางผู กินบ๊ะจ่าง แข่งเรือมังกร และขับไล่ “ห้าพิษ” ตามความเชื่อพื้นบ้าน
ถ้ามองในมุมโหราศาสตร์จีน เดือนห้าเกี่ยวข้องกับพลังไฟและพลังหยางที่เด่นขึ้น อาจารย์วิชมองว่า ธรรมเนียมเหล่านี้สะท้อนภูมิปัญญาของคนโบราณที่รู้จักสังเกตฤดูกาล และหาวิธีดูแลชีวิตให้สอดคล้องกับพลังธรรมชาติ
บ๊ะจ่างจึงไม่ใช่แค่อาหาร
บ๊ะจ่าง หรือ 粽子 กลายเป็นอาหารสำคัญของเทศกาลนี้ เพราะเกี่ยวข้องกับเรื่องเล่า การไหว้ และการรวมตัวของครอบครัว
การห่อบ๊ะจ่างต้องใช้เวลา ต้องเตรียมใบไผ่ ข้าวเหนียว ไส้ต่างๆ แล้วค่อยๆ ห่อ ค่อยๆ มัด ค่อยๆ ต้ม กว่าจะได้หนึ่งลูก ไม่ใช่อาหารที่ทำแบบรีบๆไวๆ ก็เสร็จ
ตรงนี้แหล่ะที่น่าสนใจ
บ๊ะจ่างหนึ่งลูกจึงเป็นเหมือนสัญลักษณ์ของการรวมสิ่งต่างๆ เข้าด้วยกัน ทั้งอาหาร ความทรงจำ ความกตัญญู และความสัมพันธ์ในครอบครัว
แข่งเรือมังกร คือพลังของสามัคคีและพร้อมเพรียง
อีกธรรมเนียมสำคัญของเทศกาลตวนอู่คือ การแข่งเรือมังกร ซึ่งไม่ได้มีแค่ความสนุก แต่ยังสะท้อนความร่วมแรงร่วมใจ
เรือหนึ่งลำจะไปได้เร็ว ไม่ใช่เพราะคนใดคนหนึ่งเก่งที่สุด แต่เพราะทุกคนพายไปในจังหวะเดียวกัน ฟังเสียงกลองเดียวกัน และมุ่งไปทางเดียวกัน
เทศกาลที่ยังมีชีวิต
เทศกาลตวนอู่มีความสำคัญในจีนและชุมชนชาวจีนทั่วโลก ปัจจุบันเทศกาลเรือมังกรได้รับการขึ้นทะเบียนโดย UNESCO ในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ เมื่อปี 2009
นี่ทำให้เห็นว่า ตวนอู่ไม่ใช่แค่เทศกาลท้องถิ่น แต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต และยังถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น
สรุปจากจารย์วิช
นี่แหล่ะค่ะ วันไหว้บ๊ะจ่าง ที่ไม่ใช่แค่วันกินบ๊ะจ่าง
แต่เป็นวันที่คนจีนโบราณใช้รำลึกถึงคนดี ใช้รวมคนในครอบครัว ใช้ป้องกันโรคภัยในฤดูร้อน และใช้เตือนใจให้คนรู้จักอยู่กับฤดูกาลอย่างมีสติ
บ๊ะจ่างหนึ่งลูกจึงไม่ได้มีแค่รสชาติ
แต่มีรากเหง้า เรื่องเล่า และมีภูมิปัญญาซ่อนอยู่ในใบไผ่
แกะกินให้อร่อย
และอย่าลืมแกะความหมายออกมาใส่ใจด้วยนะคะ
สุขสันต์วันไหว้บ๊ะจ่างค่ะ
นัดหมายตรวจดวงจีน ฮวงจุ้ย โหงวเฮ้ง คอร์สเรียน Line @fp99
